อ่านป้ายกำกับก่อนใช้งาน:
🔵 ตัวบทหลักเกณฑ์ มีอยู่จริงในเอกสารหลักเกณฑ์ อ้างอิงได้ (ระบุชื่อเอกสารและเลขหน้ากำกับไว้)
🟠 คำอธิบายของทีมงาน ทีมงานเรียบเรียงเพิ่มให้ทำงานง่ายขึ้น ห้ามนำไปอ้างเป็นตัวบท
🟠 คำอธิบายของทีมงานหมายเหตุจากทีมงาน: หน้านี้เป็นบทสรุปเพื่อช่วยทำงาน ไม่ใช่เอกสารราชการ — การจัดทำราคากลางที่มีผลทางกฎหมายต้องทำโดยคณะกรรมการกำหนดราคากลางที่หัวหน้าหน่วยงานแต่งตั้ง และต้องอ้างอิงเอกสารฉบับเต็มที่มีผลบังคับ ณ วันคำนวณจริง
1 ใครเป็นผู้ออกหลักเกณฑ์ — โครงสร้างอำนาจตามกฎหมาย🔵 ตัวบทหลักเกณฑ์
เรื่องนี้เข้าใจผิดกันมาก และมีผลจริงเวลาต้องอ้างอิงชี้แจง — หลักเกณฑ์ราคากลางไม่ใช่ระเบียบของกรมบัญชีกลาง
แต่เป็นประกาศของคณะกรรมการราคากลางและขึ้นทะเบียนผู้ประกอบการ ซึ่งเป็นคณะกรรมการที่ตั้งขึ้นตาม
พระราชบัญญัติการจัดซื้อจัดจ้างและการบริหารพัสดุภาครัฐ พ.ศ. 2560 มาตรา 32–34
| องค์กร | ฐานอำนาจและหน้าที่ |
ผู้ออกหลักเกณฑ์ คณะกรรมการราคากลางและขึ้นทะเบียนผู้ประกอบการ |
คณะกรรมการตาม พ.ร.บ.จัดซื้อจัดจ้างฯ 2560 มาตรา 32–34 —
มาตรา 34 ให้อำนาจเรื่องราคากลางไว้ครบทั้งวงจร ไม่ใช่แค่ออกประกาศ
- (1) ออกประกาศกำหนดหลักเกณฑ์และวิธีการกำหนดราคากลาง (ประกาศในราชกิจจานุเบกษา)
- (2) กำกับดูแลการกำหนดราคากลางให้เป็นไปตามแนวทางของ พ.ร.บ.
- (3) ให้คำปรึกษาแนะนำแก่เจ้าหน้าที่หรือหน่วยงานของรัฐ
- (4) ตีความและวินิจฉัยปัญหาข้อหารือเกี่ยวกับหลักเกณฑ์และวิธีการกำหนดราคากลาง
- (5) ยกเว้นหรือผ่อนผันกรณีที่ไม่สามารถปฏิบัติตามรายละเอียดของหลักเกณฑ์ตาม (1)
- (6) พิจารณาข้อร้องเรียนกรณีที่เห็นว่าหน่วยงานของรัฐมิได้ปฏิบัติตามหลักเกณฑ์
- (7) ออกประกาศหลักเกณฑ์การขึ้นทะเบียนผู้ประกอบการ (ประกาศในราชกิจจานุเบกษา)
มาตรา 35 ต้องทบทวนหลักเกณฑ์อย่างน้อยปีละหนึ่งครั้ง
อธิบดีกรมบัญชีกลางเป็นประธานกรรมการโดยตำแหน่ง — ประกาศฉบับ 2569 จึงลงนามโดย
นางแพตริเซีย มงคลวนิช ในฐานะประธานกรรมการราคากลางฯ ไม่ใช่ในฐานะอธิบดี |
ฝ่ายเลขานุการ กรมบัญชีกลาง |
ตามแนวทางและวิธีปฏิบัติฯ ข้อ 22: "ให้กรมบัญชีกลาง ในฐานะที่เป็นหน่วยงานกลาง
ซึ่งกำกับดูแลการกำหนดราคากลางงานก่อสร้าง และเป็นฝ่ายเลขานุการคณะกรรมการราคากลาง…"
หน้าที่: เผยแพร่หลักเกณฑ์ · ให้คำปรึกษา จัดทำคู่มือ ฝึกอบรม · ดูแลระบบ e-GP ·
จัดทำและแจ้งเวียนตารางประกอบ (ค่าขนส่ง ค่าแรง ค่าดำเนินการ) โดยความเห็นชอบของคณะกรรมการราคากลาง ·
ประกาศอัตราดอกเบี้ยเงินกู้และตาราง Factor F ตามที่แนวทางฯ ข้อ 13 มอบอำนาจไว้
คณะกรรมการราคากลางฯ ไม่ได้เป็นหน่วยงานในสังกัดกรมบัญชีกลาง |
ตีความ “กระบวนการจัดซื้อจัดจ้าง” คณะกรรมการวินิจฉัยฯ (กวจ.) |
คณะกรรมการตาม มาตรา 27–29 (ประธานคือปลัดกระทรวงการคลัง) —
มาตรา 29 ให้อำนาจตีความและวินิจฉัยข้อหารือ ให้คำปรึกษา และยกเว้น/ผ่อนผัน
เฉพาะการปฏิบัติตาม พ.ร.บ. กฎกระทรวง และระเบียบ รวมทั้งสั่งให้เป็นผู้ทิ้งงานและเพิกถอนชื่อผู้ทิ้งงาน
ข้อหารือเรื่องหลักเกณฑ์ราคากลาง ไม่ใช่อำนาจของ กวจ. —
กฎหมายแยกไว้คนละคณะ อะไรที่เป็น “หลักเกณฑ์และวิธีการกำหนดราคากลาง” อยู่ที่คณะกรรมการราคากลาง
ตาม ม.34 (4) (5) (6) ทั้งหมด ·
คนละคณะกับคณะกรรมการราคากลาง หนังสือที่ขึ้นต้น “กค (กวจ)” มาจากคณะนี้ |
ผู้คำนวณรายโครงการ คณะกรรมการกำหนดราคากลาง |
คณะกรรมการระดับโครงการที่หัวหน้าหน่วยงานของรัฐแต่งตั้ง เพื่อคำนวณราคากลาง
ของงานนั้นให้ถูกต้องตามหลักเกณฑ์ ·
ชื่อคล้ายกันแต่คนละองค์กรกับ "คณะกรรมการราคากลางและขึ้นทะเบียนผู้ประกอบการ" — สับสนกันบ่อยที่สุด |
เทียบให้ชัด: มาตรา 29 กับ มาตรา 34 — ใครตีความเรื่องอะไร
ทั้งสองมาตราให้อำนาจ “ตีความ วินิจฉัย และผ่อนผัน” เหมือนกัน แต่คนละขอบเขต
เวลาจะทำหนังสือหารือ ถ้าส่งผิดคณะ เรื่องจะถูกส่งต่อและเสียเวลาโดยไม่จำเป็น
คณะกรรมการวินิจฉัยฯ (กวจ.)
มาตรา 29 · ประธาน = ปลัดกระทรวงการคลัง
- เสนอแนะแนวทางแก้ปัญหาต่อคณะกรรมการนโยบาย
- ให้คำปรึกษาแนะนำแก่เจ้าหน้าที่หรือหน่วยงานของรัฐ
- ตีความและวินิจฉัยข้อหารือเกี่ยวกับการปฏิบัติตาม พ.ร.บ. กฎกระทรวง หรือระเบียบ
- ยกเว้นหรือผ่อนผันการไม่ปฏิบัติตามกฎกระทรวงหรือระเบียบ
- สั่งให้เป็นผู้ทิ้งงาน / เพิกถอนชื่อผู้ทิ้งงาน
ตัวอย่างเรื่องที่ส่ง กวจ.: วิธีจัดจ้าง การแบ่งซื้อแบ่งจ้าง คุณสมบัติผู้ยื่นข้อเสนอ
การแก้ไขสัญญา งดหรือลดค่าปรับ ขยายเวลา การตรวจรับ ผู้ทิ้งงาน
คณะกรรมการราคากลางฯ
มาตรา 34 · ประธาน = อธิบดีกรมบัญชีกลาง
- ออกประกาศหลักเกณฑ์และวิธีการกำหนดราคากลาง
- กำกับดูแลการกำหนดราคากลางทั้งระบบ
- ให้คำปรึกษาแนะนำเรื่องการใช้หลักเกณฑ์ราคากลาง
- ตีความและวินิจฉัยข้อหารือเกี่ยวกับหลักเกณฑ์และวิธีการกำหนดราคากลาง
- ยกเว้นหรือผ่อนผันกรณีปฏิบัติตามหลักเกณฑ์ราคากลางไม่ได้
- พิจารณาข้อร้องเรียนว่าหน่วยงานไม่ทำตามหลักเกณฑ์ราคากลาง
ตัวอย่างเรื่องที่ส่งคณะกรรมการราคากลางฯ: การถอดแบบ ค่าวัสดุมวลรวม
แหล่งราคาวัสดุ ค่าแรงงาน ค่าขนส่ง ค่าดำเนินการ Factor F ค่า K แบบฟอร์ม ปร. อายุราคากลาง
และการขอผ่อนผันเมื่อคำนวณตามหลักเกณฑ์ไม่ได้
🟠 คำอธิบายของทีมงานจุดที่มักเข้าใจผิด: ไม่ใช่ว่าเรื่องตีความทั้งหมดเป็นของ กวจ. — เรื่องราคากลางตีความโดยคณะกรรมการราคากลางฯ เอง
ตาม ม.34 (4) และการขอผ่อนผันเมื่อทำตามหลักเกณฑ์ไม่ได้ก็ยื่นต่อคณะกรรมการราคากลางฯ ตาม ม.34 (5)
ไม่ใช่ยื่นต่อ กวจ. · ผลการวินิจฉัยตาม (4) (5) (6) กฎหมายบังคับให้ประกาศในระบบเครือข่ายสารสนเทศของกรมบัญชีกลาง
จึงเป็นเหตุผลที่หนังสือออกมาในนามกรมบัญชีกลาง ทั้งที่ผู้วินิจฉัยคือคณะกรรมการราคากลางฯ
🟠 คำอธิบายของทีมงานดูจากหัวหนังสือก็รู้ว่าใครออก: หนังสือที่คณะกรรมการราคากลางออกเองจะมีวงเล็บ
“กค (กรท)” เช่น ว476 (การผ่อนผันตารางค่าดำเนินการฯ) ใช้เลขที่
กค (กรท) 0433.2/ว 476 และระบุในเนื้อหนังสือว่า
“อาศัยอำนาจตามความในมาตรา ๓๔ วรรคหนึ่ง (๓) และ (๕)” —
ส่วนหนังสือที่กรมบัญชีกลางแจ้งเวียนตามหน้าที่ของตนจะไม่มีวงเล็บ เช่น
กค 0433.2/ว 475, ว 477, ว 480, ว 481 · และหนังสือของ กวจ. จะขึ้นต้น
“กค (กวจ)” ซึ่งเป็นเรื่องกระบวนการจัดซื้อจัดจ้าง ไม่ใช่เรื่องหลักเกณฑ์ราคากลาง
ทำไมต้องรู้: เวลาชี้แจงกรรมการตรวจสอบหรือ สตง.
การอ้างฐานอำนาจให้ถูกองค์กรทำให้เอกสารมีน้ำหนัก — หลักเกณฑ์อ้าง "ประกาศคณะกรรมการราคากลางฯ ตาม ม.34(1)"
ส่วนตาราง Factor F อ้าง "ประกาศกรมบัญชีกลาง ตามแนวทางฯ ข้อ 13"
2 สูตรคำนวณราคากลาง🔵 ตัวบทหลักเกณฑ์
3 ชุดแบบฟอร์มใหม่ 2569 — แบบ ปร.1 ถึง ปร.4🔵 ตัวบทหลักเกณฑ์
งานก่อสร้างอาคาร ใช้ชุดแบบฟอร์มรายงานการคำนวณราคากลาง ดังนี้:
| แบบ | ใช้ทำอะไร | เข้าสูตรส่วนไหน |
| ปร.1 |
แบบแสดงรายการ ปริมาณงาน และราคา (ค่างานต้นทุน) — ผลถอดแบบทีละรายการ: ปริมาณงาน ค่าวัสดุ ค่าแรงงาน แยกได้มากกว่า 1 ชุดตามกลุ่มงาน |
ส่วนที่ 1 |
| ปร.1 (ก) |
แบบสรุปค่าก่อสร้าง (ค่างานต้นทุน) — ใบปะหน้าแบบ ปร.1: นำค่างานต้นทุนมาคูณ Factor F |
ส่วนที่ 1 |
| ปร.2 |
แบบแสดงรายการ ปริมาณงาน และราคา (ครุภัณฑ์จัดซื้อ) — รายการครุภัณฑ์ที่คำนวณในราคาผู้ผลิต/ผู้จำหน่าย |
ส่วนที่ 2 |
| ปร.2 (ก) |
แบบสรุปค่าครุภัณฑ์จัดซื้อ — ใบปะหน้าแบบ ปร.2 (ไม่คูณ Factor F, บวก VAT 7%) |
ส่วนที่ 2 |
| ปร.3 |
แบบแสดงรายการ ปริมาณงาน และราคา ค่าใช้จ่ายพิเศษตามข้อกำหนด — พร้อมแบบแสดงการคำนวณและเหตุผลความจำเป็นของค่าใช้จ่ายพิเศษแต่ละรายการ |
ส่วนที่ 3 |
| ปร.4 |
แบบสรุปราคากลางงานก่อสร้างอาคาร — รวมค่าก่อสร้างทุกส่วน (ปร.1(ก) + ปร.2(ก) + ปร.3) เป็นราคากลางทั้งโครงการ เสนอหัวหน้าหน่วยงาน |
ผลรวมสุดท้าย |
งานทาง สะพาน และท่อเหลี่ยม และงานชลประทาน ไม่ใช้ชุด ปร. — ใช้แบบสรุปราคากลางของหมวดตัวเอง เป็นตาราง BOQ รายการเดียวที่มีช่องราคาต่อหน่วย (Unit Cost), ช่อง Factor F/VAT และช่องรวมราคากลาง ในแบบเดียวจบ — ดูรายละเอียดช่องต่อช่องได้ที่ หลักเกณฑ์ฯ งานก่อสร้างทาง สะพาน และท่อเหลี่ยม ส่วนที่ 1 ข้อ 4 หน้า 6–22 และ หลักเกณฑ์ฯ งานก่อสร้างชลประทาน ส่วนที่ 1 ข้อ 4 หน้า 5–15
4 โครงสร้างเอกสารหลักเกณฑ์ฉบับ 2569🔵 ตัวบทหลักเกณฑ์
หลักเกณฑ์ฉบับใหม่แบ่งเป็น 4 ชุดเอกสารหลัก ใช้ตามประเภทงาน:
| ชุดเอกสาร | ใช้กับงาน | สาระสำคัญ |
| แนวทางฯ แนวทาง วิธีปฏิบัติ และรายละเอียดประกอบ |
ทุกประเภทงาน |
ขั้นตอนการคำนวณ หน้าที่คณะกรรมการ การเปิดเผยราคากลาง (ข้อ 20) การทบทวนราคากลาง ค่าใช้จ่ายพิเศษ |
| อาคาร หลักเกณฑ์งานก่อสร้างอาคาร |
อาคาร สิ่งปลูกสร้าง |
เกณฑ์การเผื่อวัสดุ ตารางวัสดุมวลรวมต่อหน่วย การถอดแบบ Factor F งานอาคาร |
| ทาง หลักเกณฑ์งานทาง สะพาน และท่อเหลี่ยม |
ถนน สะพาน ท่อลอดเหลี่ยม |
อัตราราคางานต่อหน่วย ตารางปริมาณวัสดุงานสะพาน ค่าขนส่งวัสดุ Factor F งานทาง/งานสะพาน |
| ชลประทาน หลักเกณฑ์งานก่อสร้างชลประทาน |
เขื่อน ฝาย คลอง อาคารชลประทาน |
อัตราราคางานดิน งานคอนกรีตและหิน งานบาน–ฝาท่อ–เครื่องยก Factor F งานชลประทาน |
5 หนังสือเวียนประกอบที่ต้องใช้คู่กัน🔵 ตัวบทหลักเกณฑ์
- ว481 (26 มิ.ย. 2569) — หนังสือกรมบัญชีกลาง แจ้งเวียนประกาศกรมบัญชีกลางที่ออกตามอำนาจในแนวทางฯ ข้อ 13
ตาราง Factor F ชุดปัจจุบัน คำนวณที่อัตราดอกเบี้ยเงินกู้ 6% ต่อปี (มาจากค่าเฉลี่ย MLR ธนาคารที่มีส่วนแบ่งตลาดสินทรัพย์รวม ≥ 10% จำนวน 4 ธนาคาร = 6.38% แล้วปัดเป็นตัวเลขกลม) แยกตารางตามประเภทงานและเงื่อนไขเงินล่วงหน้า/เงินประกันผลงาน
- ว480 (26 มิ.ย. 2569) — บัญชีค่าแรงงาน/ดำเนินการ สำหรับการถอดแบบคำนวณราคากลาง (กรมบัญชีกลางแจ้งเวียน โดยความเห็นชอบของคณะกรรมการราคากลาง)
- ราคาวัสดุก่อสร้าง — ใช้ราคาเดือนล่าสุดของสำนักงานนโยบายและยุทธศาสตร์การค้า (สนค.) กระทรวงพาณิชย์ หรือพาณิชย์จังหวัด ตามลำดับแหล่งราคาที่หลักเกณฑ์กำหนด
🟠 คำอธิบายของทีมงานตัวเลขเหล่านี้เปลี่ยนเป็นระยะ — กฎหมายกำหนดให้คณะกรรมการราคากลางทบทวนหลักเกณฑ์อย่างน้อยปีละครั้ง (พ.ร.บ.จัดซื้อจัดจ้างฯ 2560 มาตรา 35) ก่อนใช้จริงให้ตรวจสอบประกาศ/หนังสือเวียนฉบับล่าสุดที่
กรมบัญชีกลาง เสมอ
6 กติกาสำคัญที่พลาดกันบ่อย🟠 คำอธิบายของทีมงาน
- กฎ 30 วัน — ราคากลางที่คำนวณไว้แล้ว หากยังไม่ประกาศจัดซื้อจัดจ้างภายใน 30 วัน ต้องทบทวนให้เป็นปัจจุบันก่อน
- ห้ามคูณ Factor F กับครุภัณฑ์และค่าใช้จ่ายพิเศษ — Factor F มีค่าอำนวยการ ดอกเบี้ย กำไร และภาษีของงานก่อสร้างรวมอยู่แล้ว
- เปิดเผยราคากลางทุกครั้งที่จ้างก่อสร้าง — มี 2 ส่วนที่ต้องทำคู่กัน
① ตาราง บก.01 ตามมาตรา 63 แห่ง พ.ร.บ.จัดซื้อจัดจ้างฯ 2560 โดยใช้แบบและวิธีการตามหนังสือกรมบัญชีกลาง ว206 ซึ่งเป็นคู่มือการเปิดเผยราคากลางทุกประเภทการจัดซื้อจัดจ้าง (ไม่ใช่เฉพาะงานก่อสร้าง — งานก่อสร้างใช้แบบ บก.01) — ตัวแบบยังใช้เหมือนเดิม
② แนบ BOQ รายละเอียดการคำนวณ ที่หัวหน้าหน่วยงานเห็นชอบแล้ว ทางเว็บไซต์หน่วยงานและ e-GP
⚠ เอกสารที่แนบต้อง "ล้อตามหลักเกณฑ์ราคากลางที่บังคับใช้ ณ วันนั้น" เสมอ — เมื่อหลักเกณฑ์ 2569 เปลี่ยนชุดแบบฟอร์มใหม่ ชุดที่ต้องแนบจึงเปลี่ยนตามเป็น ปร.1, ปร.1(ก), ปร.2, ปร.2(ก), ปร.3, ปร.4 สำหรับงานอาคาร หรือแบบสรุปราคากลางของหมวดสำหรับงานทาง สะพานท่อเหลี่ยม และชลประทาน (แนวทางฯ 2569 ข้อ 20) — ไม่ใช่ชุด ปร.4–ปร.6 ตามที่คู่มือการเปิดเผยยุคหลักเกณฑ์เดิมเคยระบุไว้
ทั้งสองส่วนไม่ขัดแย้งกัน — ว206 วางกรอบการเปิดเผยของการจัดซื้อจัดจ้างทุกประเภท ส่วนหลักเกณฑ์ราคากลางกำกับเฉพาะงานจ้างก่อสร้าง ว่ารายละเอียดการคำนวณที่ต้องแนบคือชุดใด
- ใช้ตารางฉบับปัจจุบันเท่านั้น — ใช้ Factor F หรือบัญชีค่าแรงฉบับที่ถูกยกเลิกแล้ว เป็นข้อทักท้วงยอดนิยมของผู้ตรวจสอบ
- ค่า Factor F งานอาคารโดยทั่วไปอยู่ราว 1.2–1.3 — ถ้าคำนวณแล้วหลุดช่วงนี้มาก ให้กลับไปตรวจเงื่อนไขที่ใช้เทียบตาราง
7 ราคากลาง ≠ ราคามาตรฐาน — แยกให้ถูก🟠 คำอธิบายของทีมงาน
สองคำนี้คนสับสนบ่อยที่สุด ใช้แทนกันไม่ได้:
| ราคากลางงานก่อสร้าง | เกณฑ์ราคามาตรฐานสิ่งก่อสร้าง |
| เจ้าของหลักเกณฑ์ |
คณะกรรมการราคากลางและขึ้นทะเบียนผู้ประกอบการ ออกตาม ม.34 วรรคหนึ่ง (1) — กรมบัญชีกลางเป็นฝ่ายเลขานุการ ไม่ใช่เจ้าของหลักเกณฑ์ |
สำนักงบประมาณ |
| ใช้ในขั้นตอน |
จัดซื้อจัดจ้าง — เป็นราคาอ้างอิงในการประกวดราคา |
ตั้งงบประมาณ — ประกอบคำของบประมาณรายจ่าย |
| วิธีได้มา |
คณะกรรมการถอดแบบคำนวณจริงทีละโครงการ (แบบ ปร.1 → ปร.4) |
ตารางราคาต่อหน่วยมาตรฐานที่ประกาศเป็นรอบ |
| เอกสารที่เกี่ยว |
ชุดแบบ ปร.1–ปร.4 / แบบสรุปราคากลาง — เปิดเผยพร้อม บก.01 และ BOQ |
บัญชีราคามาตรฐานสิ่งก่อสร้าง/ครุภัณฑ์ |
| ตัวเลขเท่ากันไหม |
ไม่จำเป็นต้องเท่ากัน — และใช้แทนกันไม่ได้ |
8 ดาวน์โหลดเอกสารฉบับเต็ม🟠 คำอธิบายของทีมงาน